๑. ความเดิม
วัฒนธรรมเป็นวิถีชีวิตที่ชุมชนและท้องถิ่นต่างๆ ได้พัฒนาและสร้างสรรค์ขึ้น และได้ใช้เป็นเครื่องมือในการดำเนินวิถีชีวิต ป้องกันและแก้ไขปัญหา รวมทั้งใช้ในการพัฒนาคุณภาพชีวิต ซึ่งเป็นศักยภาพและทุนที่สำคัญยิ่งของชุมชนท้องถิ่นและสังคมไทยที่ได้แสดงออกในรูปแบบและวิธีการต่างๆ ทั้งในรูปแบบของวิถีชีวิต ขนบธรรมเนียม ประเพณี ภูมิปัญญา เครื่องมือเครื่องใช้ในการทำมาหากิน ความเชื่อและอื่นๆ อีกมาก
เพื่อเป็นการสนองแนวนโยบายของรัฐบาลด้านศิลปวัฒนธรรมที่มุ่งเน้นให้มีการพัฒนาแหล่งวัฒนะรรม ศิลปวัตถุ โบราณสถาน ให้เป็นแหล่งเรียนรู้และแหล่งรายได้ของประชาชน ส่งเสริมบทบาทเยาวชนและประชาชนให้ มีกิจกรรมด้านศิลปวัฒนธรรมร่วมสมัย สถานศึกษา ครอบครัว และชุมชน ส่งเสริมการพัฒนาวัฒนธรรมนำไปสู่การพัฒนาประเทศ ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และการเมือง จุดมุ่งหมายของการพัฒนาวัฒธรรมตามนโยบายของรัฐบาลนั้นต้องการที่จะเพิ่มรายได้ ลดรายจ่าย และขยายโอกาสให้กับประชาชน ครอบครัว และชุมชน
โดยมีกรอบทิศทางการพัฒนาวัฒนธรรม ได้แก่ การพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวทางวัฒนธรรม ศูนย์ส่งเสริมความรู้ และภูมิปัญญาของท้องถิ่นตามแนวพระราชดำรัสเศรษฐกิจพอเพียง การส่งเสริมการเรียนรู้ให้กับเยาวชนและประชาชน การส่งเสริมแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรม เพื่องานวัฒนธรรมกับประเทศเพื่อนบ้าน และการส่งเสริมการเป็นศูนย์กลางด้านศาสนาและชาติพันธุ์ เป็นต้น
จากกรอบนโยบายของรัฐบาลดังกล่าวและจากคุณค่าและความสำคัญของวัฒนธรรม ซึ่งเป็นศักยภาพและทุนทางสังคม กระทรวงวัฒนธรรม องค์กรชุมชน หน่วยงานที่เกี่ยวข้องจึงได้กำหนดนโยบายส่งเสริมสนับสนุนการจัดตั้ง ศูนย์บูรณาการวัฒนธรรมไทยสายใยชุมชน ขึ้น โดยการมีส่วนร่วมของชุมชนและเสริมสร้างความร่วมมือระหว่างหน่วยงานในท้องถิ่นในรูปแบบการบูรณาการในทุกมิติของวัฒนธรรม นำไปสู่การแก้ไขปัญหาของชาติตามยุทธศาสตร์ของรัฐบาลที่มุ่งใช้มิติทางวัฒนธรรมเป็นกลไกเสริมสร้างความเข้มแข็งของครอบครัวและชุมชน โดยมีการเชื่อมโยงเป็นระบบเครือข่าย ระดมทรัพยากร การบริหารจัดการทุกภาคส่วนของสังคมทั้งภาครัฐ เอกชน และภาคประชาชน ในลักษณะของการเป็นหุ้นส่วนสำคัญทางยุทธศาสตร์ โดยการสนับสนุนให้ชุมชนและประชาชนในท้องถิ่นจัดตั้งองค์กรส่งเสริมการเรียนรู้ และเผยแพร่วัฒนธรรมและวิถีชีวิตในชุมชนตามแนวคิดและหลักการเศรษฐกิจพอเพียง โดยประชาชนในพื้นที่พึ่งพาภูมิปัญญาท้องถิ่นของตน และนำองค์ความรู้ในชุมชนซึ่งได้มาจากปรัชญาชาวบ้าน การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในชุมชนและระหว่างชุมชนและสังคมมาวิเคราะห์ สังเคราะห์และบูรณาการกับภูมิปัญญาภายนอก ทำให้เกิดการพัฒนาตนเองและชุมชนได้อย่างเหมาะสมและยั่งยืน
ในปี พ.ศ. ๒๕๔๗ ได้มีการประเมินผลการดำเนินงานของโครงการจัดตั้ง ศูนย์บูรณาการวัฒนธรรมสายชุมชน หลังจากนั้นกระทรวงฯ ได้เห็นควรให้ปรับปรุงแนวทางการดำเนินงานใหม่ โดยปรับจากโครงการจัดตั้ง ศูนย์ มาเป็นโครงการสนับสนุนการทำกิจกรรม และได้มีการปรับรายละเอียดของโครงการตามความเหมาะสม
๒. วัตถุประสงค์
๒.๑ เพื่อพัฒนาศักยภาพของทุนทางสังคมที่มาจากรากฐานวัฒนธรรมให้มีความเข้มแข็งและนำไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน
๒.๒ เพื่อเสริมสร้างแหล่งเรียนรู้ สนับสนุน ส่งเสริมการศึกษา การสืบค้น การถ่ายทอด การเรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น การนำมาประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน เพื่อคุณค่าทางจิตใจ สังคม และมูลค่าเพิ่มของผลิตภัณฑ์ในชุมชน
๒.๓ เพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชนด้วยมิติทางวัฒนธรรมโดยการนำเอาระบบคุณค่าในวัฒนธรรม การมีศีลธรรมจริยธรรมตามหลักธรรมของศาสนา และจิตวิญญาณในความรักและความภาคภูมิใจในถิ่นกำเนิด อันจะนำไปสู่การผนึกและผสานพลังกันเพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหาความยากจน ปัญหายาเสพติด และปัญหาการทุจริตประพฤติมิชอบ และปัญหาอื่นๆ ในชุมชนอย่างเป็นองค์รวม
๓. เป้าหมาย
๓.๑ ประชาชนในชุมชนทุกกลุ่ม ทุกเพศ ทุกวัย ได้มีโอกาสสืบค้นแลกเปลี่ยนเรียนรู้วัฒนธรรมและวิถีชีวิต ซึ่งจะเป็นการสร้างความเข้าใจพื้นฐานของการดำเนินชีวิต และการครองตนภายใต้ระบบความเชื่อ ขนบธรรมเนียม ประเพณี วัฒนธรรมที่ดีงาม ตลอดจนส่งเสริมให้เกิดกระบวนการพัฒนาคน และองค์ความรู้ในชุมชนเพื่อแสวงหาทิศทาง และแนวทางการปกป้อง ดูแล และพัฒนาชุมชนให้เข้มแข็ง สามารถป้องกันหรือแก้ไขปัญหา และพัฒนาชุมชนให้เกิดความอบอุ่น มั่นคงไปพร้อมกันในทุกๆ ด้าน
๓.๒ ประชาชนในชุมชนร่วมกันพัฒนาศูนย์บูรณาการวัฒนธรรมไทยสายใยชุมชน ให้เป็นศูนย์กลางในการศึกษา แลกเปลี่ยน เรียนรู้ และศูนย์ส่งเสริมการพัฒนาและแก้ไขปัญหาของชุมชน โดยใช้มิติทางศาสนา ศิลปะ และวัฒนธรรมบูรณาการกับแนวพระราชดำริเศรษฐกิจพอเพียง ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตที่ยั่งยืนของประชาชนในชุมชน
๔. แนวความคิดและหลักการ
๔.๑ แนวความคิด
แนวคิดในการดำเนินงานโครงการที่สำคัญมีดังนี้
๔.๑.๑ การสร้างสังคมแห่งการเรียนรู้ ด้วยการสร้างความเข้มแข็งทางวัฒนธรรมให้กับคนในชุมชน ในะการปลูกฝังความเป็นไทยและวิถีชีวิตที่เหมาะสมจำเป็นอย่างยิ่งที่ประชาชนจะต้องสามารถแสวงหาความรู้ได้มีโอกาสเข้าถึงข้อมูล การเข้าร่วมกิจกรรมในชุมชน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้คุณค่าทางวัฒนธรรมเพื่อให้เกิดโอกาสในการศึกษา วิเคราะห์ สร้างสรรค์ และเลือกสรรก่อนรับไปประยุกต์ใช้
๔.๑.๒ การเพิ่มคุณค่าและมูลค่าเพิ่มทุนทางวัฒนธรรม ทุนทางภูมิปัญญา ทุนทางวัฒนธรรมของสังคมไทยที่ปรากฏในลักษณะต่างๆ ได้แก่ ระบบความเชื่อ ภูมิปัญญา วิถีการดำเนินชีวิต วิถีการทำมาหากิน โบราณสถาน โบราณวัตถุ เป็นต้น สามารถนำมาสร้างคุณค่าทางสังคมและจิตใตให้แก่ประชาชนในชุมชนและสังคมที่ก่อให้เกิดความรักและความภาคภูมิใจในถิ่นเกิด และชาติไทย ตลอดจนการพิทักษ์ ปกป้อง และแก้ไขปัญหาต่างๆ ที่อาจเกิดขึ้นในชุมชน ทั้งยังสามารถนำระบบคุณค่าในสังคมท้องถิ่นมาสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์ของชุมชนให้เกิดมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจได้
๔.๑.๓ การมีส่วนร่วมของประชาชน เน้นการมีส่วนร่วมของประชาชน ชุมชน และองค์กรต่างๆ ทั้งภาครัฐและภาคเอกชน เพื่อสร้างจิตสำนึกและความตระหนักต่อการร่วมคิด ร่วมดำเนินการ ร่วมรับผิดชอบและรับประโยชน์ร่วมกันภายใต้การสนับสนุนการดำเนินงานจากกระทรวง ทบวง กรม ที่เกี่ยวข้อง
๔.๑.๔ การบูรณาการ เน้นการบูรณาการทั้งความคิดและการปฏิบัติลงสู่พื้นที่เป้าหมายร่วมกัน เพื่อให้การดำเนินงานเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ และเกิดสัมฤทธิ์ผลตามโครงการอย่างเป็นรูปธรรมเหมาะสมแก่ยุคสมัย
๔.๒ หลักการดำเนินงานในการจัดตั้งโครงการบูรณาการวัฒนธรรมสายใยชุมชน
จากแนวคิดการใช้วัฒนธรรมนำการพัฒนาให้ชุมชนค้นหาจุดเด่นของสังคมภูมิปัญญาของท้องถิ่น ภูมิปัญญาที่ได้สั่งสมสืบทอดกันมานำไปสู่การพัฒนาการประกอบอาชีพของชุมชนได้ผลิตผลหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์นำภูมิปัญญามาแก้ไขปัญหาความยากจนบนพื้นฐาน แนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงและกองทุนหมู่บ้านสร้างอาชีพให้เกิดเป็นมูลค่าเพิ่มรายได้ การจัดทำแผนของชุมชนเพื่อลดรายจ่ายในครัวเรือนและชุมชนตามหลักพระพุทธศาสนา อตตา หิ อตตโน นาโถ เพื่อการพึ่งพาตนเองและสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชน นอกจากนั้น ยังต้องส่งเสริมให้ประกอบด้วยความมีจริยธรรมสัมมาชีพ ให้มีความบันเทิงใจในลานนันทนาการและให้สังคมได้รู้รากเหง้าของตน มีความทันสมัย ทันโลก ทันความเปลี่ยนแปลง จึงได้กำหนดแนวทางดำเนินการนี้
๔.๒.๑ องค์ประกอบของโครงการบูรณาการวัฒนธรรมสายใยชุมชน
๔.๒.๒ การจัดหาสถานที่ตั้ง
การจัดตั้งโครงการบูรณาการวัฒนธรรมสายใยชุมชนไม่เน้นการจัดตั้งศูนย์ แต่ควรมีสถานที่ตั้งอยู่ในชุมชน โดยมุ่งเน้นการใช้อาคารสถานที่ที่มีอยู่แล้วในตำบลเพื่อนำมาพัฒนาปรับปรุงใช้ประโยชน์
๔.๒.๓ งบประมาณดำเนินการของโครงการบูรณาการวัฒนธรรมสายใยชุมชน
การดำเนินงานโครงการฯ สามารถประสานขอรับการสนับสนุนงบประมาณจากส่วนต่างๆ ได้ดังนี้
- การสนับสนุนจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
- การสนับสนุนจากส่วนราชการ หน่วยงาน และสถาบันการศึกษาที่ร่วมสนับสนุนในกิจกรรมที่เกี่ยวข้องหรือกิจกรรมของศุนย์
- งบประมาณและทุนของชุมชนที่มีอยู่ ตลอดจนงบประมาณภาครัฐที่ลงสู่ชุมชนและประชาชน เช่น เงินกองทุนสัจจะออมทรัพย์ กองทุนหมู่บ้านและธนาคารประชาชน ฯลฯ
- เงินดอกผลกองทุนส่งเสริมงานวัฒนธรรมจังหวัด
- การสนับสนุนจากภาคเอกชน สมาคม มูลนิธิ สโมสร และองค์กรการกุศลต่างๆ ทั้งในและนอกพื้นที่
- งบประมาณสนับสนุนจากต่างประเทศ ฯลฯ
๕. ผู้รับผิดชอบโครงการ
๕.๑ หน่วยงานหลัก คือ ประชาชนทั่วไป องค์กรพัฒนาเอกชน และองค์กรประชาสังคมในระดับพื้นที่ที่สนใจงานด้านวัฒนธรรม โดยหน่วยงานของกระทรวงวัฒนธรรม ประกอบด้วยสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัด และสภาวัฒนธรรมทุกระดับ บูรณาการให้เกิดความร่วมมือจากทุกๆ ฝ่าย ทั้งในและนอกสังกัดกระทรวงวัฒนธรรม
๕.๒ หน่วยงานร่วม/สนับสนุน ได้แก่ กระทรวงด้านสังคมวัฒนธรรมและกระทรวงอื่นที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นระดับต่างๆ
๖. ผลประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ
๑. ชุมชนและวัฒนธรรมในชุมชนเกิดความมั่นคงเข้มแข็ง ซึ่งจะเป็นกำลังสำคัญสำหรับขับเคลื่อนการพัฒนาประเทศอย่างยั่งยืนและนำสังคมไทยสู่สังคมแห่งการเรียนรู้
๒. เกิดการผลักดันและผสานพลังของประชาชนในชุมชน ซึ่งจะป้องกันและแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจ สังคม การเมืองของชุมชน และสนับสนุนการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศไปสู่ระบบเศรษฐกิจมูลฐานแห่งความรู้โดยใช้มิติทางศาสนาศิลปวัฒนธรรม
๓. เกิดการบูรณาการปฏิบัติงานขององค์กรทั้งภาครัฐและภาคเอกชนในท้องถิ่น ตลอดจนเกิดการบูรณาการเนื้อหาการดำเนินงานทางด้านเศรษฐกิจและสังคมในท้องถิ่น
๔. สร้างฐานความรู้ทางวัฒนธรรมของท้องถิ่น ซึ่งสามารถนำมาพัฒนาคุณภาพชีวิตและนำรายได้สู่ชุมชนส่งผลให้ชุมชนเกิดความมั่นคงเข้มแข็ง
๕. สร้างความมั่นคงแก่สังคมชุมชนในระดับรากหญ้า ซึ่งจะส่งผลให้เกิดความผาสุกของประชาชนและความก้าวหน้าของประเทศตามนโยบายรัฐบาล |
